Wanneer is een lascertificaat verplicht en wat zijn de gevolgen

Een staalconstructie wordt afgekeurd tijdens een keuring omdat de lasser geen geldig certificaat heeft. De constructie mag niet worden opgeleverd, de planning loopt uit en de kosten stapelen zich op. Het is een scenario dat vaker voorkomt dan je denkt.

Voor lassers, lasbedrijven en opdrachtgevers geldt dezelfde vraag: wanneer is een lascertificaat verplicht? Het antwoord is minder eenvoudig dan je zou verwachten. De Europese wetgeving is de afgelopen jaren flink aangescherpt. Sinds 2014 geldt de EN 1090-norm voor staalconstructies en sinds april 2023 zijn de eisen voor drukapparatuur strenger. In dit artikel lees je wanneer een lascertificaat verplicht is, welke soorten certificaten er bestaan en wat er gebeurt als je niet voldoet.

Wat is een lascertificaat precies

Een lascertificaat is een officieel document dat bewijst dat een lasser bepaalde lastechnieken beheerst volgens vastgestelde kwaliteitsnormen. Het verschilt daarmee wezenlijk van een lasdiploma. Een diploma behaal je na een brede vakopleiding en heeft geen einddatum. Een certificaat daarentegen bewijst een specifieke vaardigheid en is maximaal twee jaar geldig. Na die periode moet het verlengd worden.

De Europese norm EN ISO 9606 vormt de basis voor lasserskwalificaties. Om een certificaat te behalen, last een lasser onder toezicht van een onafhankelijke beoordelaar een proefstuk. Dat proefstuk wordt vervolgens visueel beoordeeld en door een geaccrediteerd laboratorium onderzocht. Pas als de lasverbinding aan alle kwaliteitseisen voldoet, wordt het certificaat afgegeven.

Het verschil tussen lasserskwalificatie, lasmethodekwalificatie en bedrijfscertificering

In de lastechniek bestaan drie niveaus van certificering die elk een ander doel dienen. De lasserskwalificatie (LK) bewijst dat een individuele lasser het werk aankan. De lasmethodekwalificatie (LMK) bewijst dat een specifiek lasproces binnen een bedrijf is beproefd en voldoet aan de normen. En de bedrijfscertificering (denk aan EN 1090 en EN 3834) toont aan dat het bedrijf als geheel een kwaliteitssysteem hanteert dat aan alle eisen voldoet.

Waarom is dit onderscheid belangrijk? Omdat bij professioneel laswerk al deze niveaus samenkomen. Een bedrijf dat beschikt over gecertificeerde lasapparatuur en -processen borgt kwaliteit op elk niveau: de lasser is gekwalificeerd, de lasmethode is beproefd en het bedrijf werkt volgens een goedgekeurd kwaliteitssysteem.

Wanneer is een lascertificaat verplicht volgens de wet

Het korte antwoord: bij vrijwel al het professionele laswerk aan constructies, drukapparatuur en op bouwplaatsen is een lascertificaat verplicht. Het langere antwoord hangt af van de sector en het type constructie. Twee Europese regelgevingen spelen hierbij de hoofdrol.

EN 1090 en de verplichting voor staal- en aluminiumconstructies

Sinds 2014 is de Europese norm EN 1090 van kracht voor alle dragende staal- en aluminiumconstructies. Concreet: elk bedrijf dat constructief staalwerk produceert en op de markt brengt, moet een CE-markering aanbrengen. Zonder die markering mag een constructie niet worden toegepast.

Om aan EN 1090 te voldoen, moet een bedrijf beschikken over een kwaliteitshandboek, gekwalificeerde lassers en beproefde lasmethodes. De lassers die het werk uitvoeren, moeten in het bezit zijn van geldige certificaten volgens EN ISO 9606. Wie zich wil verdiepen in wat EN 1090-certificering precies inhoudt en welke eisen daarbij horen, vindt daar een uitgebreid overzicht.

PED-richtlijn voor drukapparatuur

Sinds 1 april 2023 is de Europese wetgeving voor drukapparatuur verder aangescherpt. Voor PED-categorie II en hoger is het nu verplicht om lassers in te zetten die beschikken over geaccrediteerde lasserskwalificaties. De PED-richtlijn (Pressure Equipment Directive) geldt voor apparatuur die onder druk staat: tanks, ketels, warmtewisselaars en leidingsystemen.

Voor bedrijven in de petrochemie en procesindustrie heeft deze wijziging directe gevolgen. Een lascertificaat is verplicht voor elke lasser die aan drukapparatuur werkt, en dat certificaat moet bovendien zijn afgegeven door een geaccrediteerde instantie. Wie werkt aan drukapparatuur kan dus niet volstaan met een standaardkwalificatie. In Nederland is het Nederlands Instituut voor Lastechniek (NIL) de enige organisatie die hiervoor is geaccrediteerd.

VCA als aanvullende verplichting op de bouwplaats

Naast het lascertificaat is een VCA-certificaat verplicht voor vrijwel alle bouwgerelateerde werkzaamheden. VCA staat voor Veiligheid, Gezondheid en Milieu Checklist Aannemers. Het gaat hierbij niet om lasvaardigheid, maar om kennis van veiligheidsprotocollen op de werkvloer.

Er bestaan twee niveaus: VCA-basis en VCA-vol. Voor lassers die uitvoerend werk doen, volstaat doorgaans VCA-basis. Het VCA-certificaat is tien jaar geldig (aanzienlijk langer dan een lascertificaat) en verlenging vereist een verkorte cursus met examen.

Welke lascertificaten bestaan er

De wereld van lascertificaten is breed. De norm EN ISO 9606 is onderverdeeld in meerdere delen, waarbij 9606-1 geldt voor staalsoorten en 9606-2 voor aluminium en legeringen. Daarnaast bestaan er delen voor koper, nikkel, titanium en zirkonium.

Certificaten per lastechniek

Elk lasproces vereist een apart certificaat. De drie meest voorkomende:

• MIG/MAG lassen: veel gebruikt bij constructiewerk en in de automotive sector. Werkt met beschermgas en draadelektrode. Relatief toegankelijk om te leren.
• TIG lassen: vereist meer precisie en wordt ingezet voor hoogwaardige verbindingen. De lastechniek van keuze in de petrochemie, voedingsindustrie en bij fijn constructiewerk. Lees meer over wanneer TIG lassen de juiste keuze is en hoe het verschilt van andere technieken.
• Booglassen met omhulde elektrode: de traditionele lastechniek die geen externe gasvoorziening nodig heeft. Blijft belangrijk voor zwaar constructiewerk en werk op locatie.

Certificaten per materiaal en laspositie

Certificaten zijn gebonden aan de lastechniek, het materiaal en de laspositie. RVS lassen stelt andere eisen dan het lassen van constructiestaal. De materiaalsamenstelling, warmte-inbreng en het toevoegmateriaal verschillen fundamenteel. Bij het lassen van roestvaststaal gelden strengere eisen aan de reinheid van de werkplek en het voorkomen van kruiscontaminatie. Wie bijvoorbeeld RVS met TIG wil lassen, heeft naast het juiste certificaat ook specifieke kennis van gasafscherming en warmtebehandeling nodig.

Positiecertificaten bewijzen dat een lasser in verschillende standen kan werken: plat, horizontaal, verticaal en boven het hoofd. De zwaarste positie is 6G, waarbij een pijp onder een hoek van 45 graden wordt gelast zonder dat die mag draaien. Een geldig 6G-certificaat dekt automatisch ook alle eenvoudigere posities.

Hoe lang is een lascertificaat geldig en hoe vernieuw je het

Als een lascertificaat verplicht is, geldt ook de verplichting om het geldig te houden. De standaard geldigheidsduur is twee jaar, maar die twee jaar zijn niet vrijblijvend. Elke zes maanden moet de lasser aantonen dat hij vakvaardig is. Dat kan op twee manieren: door rapportage van recent uitgevoerd laswerk of door een halfjaarlijkse proeflas.

Bij de tweejaarlijkse verlenging gelden strengere eisen. In de laatste zes maanden van de geldigheidsperiode moet de lasser twee proefstukken maken. Die worden onderzocht door middel van radiografisch, ultrasoon of destructief onderzoek. Alleen bij voldoende resultaat wordt het certificaat verlengd.

De kosten voor verlenging liggen tussen de 150 en 300 euro per certificaat. Dat klinkt bescheiden, maar een ervaren lasser bezit vaak meerdere certificaten voor verschillende technieken, materialen en posities. Het bijhouden daarvan vraagt om een strakke planning. Verlopen certificaten betekenen direct: niet meer bevoegd voor dat specifieke laswerk.

Wat gebeurt er als je lascertificaat niet op orde is

Werk je zonder geldige certificaten terwijl een lascertificaat verplicht is? De gevolgen zijn aanzienlijk, zowel juridisch als financieel. Een constructie die is gelast door niet-gekwalificeerde lassers mag geen CE-markering krijgen. Zonder CE-markering mag de constructie niet worden toegepast. In de praktijk betekent dit: afgekeurd bij de keuring, opnieuw beginnen.

Bij audits door inspectie-instanties worden lascertificaten standaard gecontroleerd. Ontbrekende of verlopen certificaten leiden tot non-conformiteiten die direct moeten worden opgelost. Opdrachtgevers, van industriële aannemers tot EPC-contractors, eisen steeds vaker vooraf bewijs van geldige certificering. Geen certificaten, geen opdracht.

En dan is er nog de aansprakelijkheid. Als een constructie faalt en achteraf blijkt dat de lasser niet gekwalificeerd was, verschuift de aansprakelijkheid volledig naar het uitvoerende bedrijf. Bij werk in de constructiebouw is documentatie en certificering daarom geen administratieve formaliteit, maar een voorwaarde om verantwoord te kunnen werken.

Waar moet je als opdrachtgever op letten bij gecertificeerd laswerk

Als je laswerk uitbesteedt, wil je zekerheid. Maar hoe controleer je of een lasleverancier daadwerkelijk voldoet aan alle eisen? Hier zijn de belangrijkste punten:

Controleer of het bedrijf EN 1090-gecertificeerd is. Omdat een lascertificaat verplicht is bij staalconstructies, is dit de basisvereiste voor elk bedrijf dat dragende constructies produceert. Vraag naar het certificaat en controleer de geldigheid.

Vraag naar de lasserskwalificaties van de lassers die daadwerkelijk het werk gaan uitvoeren. Niet elke lasser in dienst is automatisch gekwalificeerd voor elke klus. De certificaten moeten passen bij de lastechniek, het materiaal en de posities die het project vereist.

Check of het bedrijf beschikt over lasmethodekwalificaties voor de specifieke lasverbindingen in jouw project. En vraag naar het kwaliteitshandboek en de lascoördinator, die verplicht is onder EN 3834.

Specialistisch werk vereist extra aandacht. Denk aan het lassen van RVS op staal, waar de combinatie van verschillende materialen specifieke certificering en ervaring vraagt. Hier maakt de expertise van het uitvoerende bedrijf het verschil.

Veelgestelde vragen over lascertificaat verplicht

Wat is het verschil tussen een lascertificaat en een lasdiploma

Een lasdiploma is het resultaat van een brede vakopleiding en heeft geen einddatum. Het bewijst dat je het vak hebt geleerd. Een lascertificaat daarentegen bewijst dat je een specifieke lastechniek beheerst op een bepaald materiaal in een bepaalde positie. Het is twee jaar geldig en moet steeds opnieuw worden verlengd.

Wat kost het om een lascertificaat te behalen

De kosten variëren per type certificaat. Een basiscertificaat (inclusief cursus en examen) kost tussen de 500 en 1.500 euro. Gespecialiseerde certificaten kunnen oplopen tot 3.500 euro. Verlenging is goedkoper: tussen de 150 en 300 euro per certificaat.

Is een VCA-certificaat ook verplicht voor lassers

Ja, voor vrijwel alle bouwgerelateerde en industriële werkzaamheden is een VCA-certificaat verplicht. Het VCA-certificaat gaat over veiligheid op de werkvloer en staat los van het lascertificaat dat vakvaardigheid bewijst. Je hebt ze allebei nodig.

Wie controleert of lascertificaten geldig zijn

Inspectieinstanties controleren certificaten tijdens audits. Daarnaast eisen opdrachtgevers en EPC-contractors steeds vaker vooraf bewijs van geldige certificering. Bij de CE-markering van constructies controleren notified bodies of alle lassers die aan de constructie hebben gewerkt, gekwalificeerd waren.

Gecertificeerd laswerk begint bij de juiste partner

Een lascertificaat is verplicht voor staalconstructies onder EN 1090, drukapparatuur onder de PED-richtlijn en werk op bouwplaatsen waar VCA geldt. Maar certificering is meer dan een vinkje op een checklist. Het gaat om drie niveaus die samen de kwaliteit bepalen: gekwalificeerde lassers, beproefde lasmethodes en een gecertificeerd bedrijf.

De keuze voor een partner die al deze niveaus beheerst, verkleint risico’s en voorkomt verrassingen bij keuringen. Wil je weten hoe wij certificering in de praktijk borgen bij jouw staalproject? Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.